جلسه
جلسه ؛ کوششی در راستای نشر ارزشهای دینی
آخرین مطالب

پیام تسلیت
امتحان
به روز رسانی
اولین جلسه ی پنج شنبه فصل پاییز
گامی نو !
تفسیر سوره مزمل (1)
قرب...آن !
فراخوان معرفت طلبی
غریب تر ...!
تشکر
بی بهانه ترین !
از کجا تا کجا ... !
گلریزان !
غریبانه ...
الوعده وفا 2 !
الوعده وفا 1 !
اول دفتر به نام ایزد دانا _ صانع و پروردگار حی توانا
تفسیر سوره مزمل (1)
 
آرشیو مطالب
اسفند 1389
آذر 1389
آبان 1389
مهر 1389
 
پیوندها
اخبار جلسه
چکیده
آهسته ، پیوسته با احادیث
تاریخچه
نمازخانه
جلسه ی دایر در منزل آقای کاظمی
 
تفسیر سوره مزمل (1)

تفسیر سوره مزمل (1) / 17-7-89 

مقدمه :

سوره ی مزمل با 20 آیه از سور مکیه می باشد .

مطالب این سوره در سه محور اساسی قابل بررسی میباشد :

1. مساله تهجد ( شب زنده داری و عبادت شبانه )

2. مساله ترتیل و قرائت روزانه قرآن کریم

3. مساله معاد

نکته ی مهم اینجاست که آنچه این سوره را از سایر سوره های قرآن کریم ممتاز و متمایز میکند دو محور نخستینی است که به آنها اشاره شد یعنی مساله ی تهجد و مساله ی ترتیل قرآن . البته ممکن است در سور دیگر با این دو مساله برخورد داشته باشید اما تاکیدی که براین دو مساله در این سوره وجود دارد در سوره های دیگر یافت  نمی شود : در این سوره یک بار امر به ترتیل قرآن و دوبار امر به قرائت قرآن شده است و جالب اینجاست که امر به قرائت قران دوبار و در یک آیه ( آیه آخر ) آمده است :  ( فاقرئوا ما تیسر من القرآن )

یعنی هر چه که برای شما میسور است ( حتی یک آیه ، دو آیه ) ؛ هر چه که امکان دارد قرآن بخوانید .

بررسی آیات :

این سوره با ندایی منحصر به فرد در آیه نخست آغاز می شود :

( یا ایها المزمل )

بحث لغوی :

مزّمِّل دو تشدید دارد ( روی " ز " و روی " میم " ) مانند مدّثِّر .

تزمّل به معنای پیچیدن لباس به خود میباشد . مخصوصا لباسهای عربی که آزاد و راحت بوده است . البنه در این لغت حتما منظور پیچیدن لباس به خود نمی ساشد بلکه ممکن است رو انداز یا چیز دیگری بر شخص خود پیچیده باشد .

عکرمه 1 مزّمِّل و مدّثِّر مخففا قرائت کرده است یعنی " ز " و " د " را تشدید نداده است ؛ یعنی مزمِّل و مدثِّر  خوانده است . البته قرائت مشهور همان مزّمِّل و مدّثِّر است . حال به وجه تمایز این دو قرائت می پردازیم : قرائت عکرمه ناشی از قرار گیری ریشه لغت ( ز - م - ل ) در باب تفعیل می باشد اما در مورد قرائت مشهور این ریشه در باب تفعُّل قرار گرفته است و فرق این دو باب در این است که باب تفعیل مفعول بی واسطه می پذیرد (مثلا میگوییم : زمَّل ثیابَه ) اما باب تفعُّل مفعول را تنها با واسطه حرف جر می پذیرد ( تزمَّل بثیابه ) . لازم به ذکر است که این تفاوت در قرائت به معنا سرایتی ندارد و آن را تغییر نمی دهد .

اما مزّمِّل طبق قرارگیری در باب تفعیل ( یعنی قرائت مشهور ) باید متزمِّل خوانده شود نه مزّمِّل : دلیل این تغییر وجود قاعده ای در ادبیات عرب است :

قاعده : هرگاه در باب تفعُّل، فاء الفعل " ز " ، " دال " ویا " ذال " باشد ؛ به دلیل قرب مخرج با " تا " ، " تا " به آنها تبدیل میشود .

حال نحوه ی تاثیر این قاعده را در این فعل پی میگیریم :

زَمَلَ  ( قرار گرفتن در باب تفعُّل ) :   تزمُّل / ( ساخت اسم فاعل ) : متزمِّل /( تاثیر قاعده ) : مززمِّل ( ادغام دو حرف از یک جنس ) : مزّمِّل .

بحث معنایی /  تفسیری :

مفسرین ، در اینکه چرا پیامبر در آیه ی نخست بدین ندا ( یا ایها المزمل ) فرا خوانده شده اند ؛ وجوهی را ذکر کرده اند :

1. از ابن عباس نقل شده است : پیامبر پس از اینکه برای نخستین بار از جانب غار حرا به سوی کاشانه ی خویش باز میگشتند ؛ به خانواده ( اطرافیان ) خویش می فرمایند : " زمِّلونی " 2 یعنی بر من جامعه ای بپوشانید . سپس در همین حال جبرائیل نازل شده و پیامبر را به این ندا فرا میخواند .

2. کلبی3 در تفسیر خود آورده است که تزمُّل پیامبر بر لباسشان برای نماز خواندن بوده است . [ گویا پیامبر قصد آماده شدن برای نماز را داشته اند که در همین حال ندای آسمانی ایشان را در بر میگیرد .]

3. پیامبر در خواب بوده اند و تزمُّل به رو انداز نموده بودند که وحی بر ایشان نازل می شود .

4. عکرمه در تفسیر خود آورده است که منظور از تزمُّل در آیه ، معنای استعاری آن است : یعنی ای کسی که امر عظیم رسالت را بر خویش پیچیده ای ( بر دوش گرفته ای ) ...

5. عبدالرزاق کاشانی نیز وجه عرفانی ندا را در آیه در نظر گرفته است : یا ایها المزمل ایِ المُتِلَفِف فی غواشِ4 البَدَن و مَلابِسِه : [ یعنی ای کسی که خود را در لباسها ( ی بدن ) پوشانده ای ( که منظور از غواش و ملابس در اینجا معنای ظاهر ینمی باشد بلکه مقود نیازهای بدن است . ) بنابراین می شود : ای کسی که خود را درگیر و بند نیازهای بدن ساخته ای . ( بدیهی است که این خطاب با مقصود ذکر شده به پیامبر از باب تذکر و تنبیه ماست و شان آن بزرگوار اجل از خطابی اینگونه اند . ]

( قم الیل الا قلیلا )

شب را بپا دار مگر اندکی از آن را .

بحث معنایی / اخلاقی :

در این آیه قیام شبانه موضوعیت دارد . ممکن است فردی در روز بسیار عبادت کند اما شب را درنیابد .

یعنی اگر انسان بتواند از سکوت و سکون شب برای سخن گفتن با پرور دگار بهرهجوید ؛ از امتیاز بالایی بر خوردار گشته است5 . که البته کم توفیق می شود و کم هم هستند افرادی که امتیاز بزرگ به آنها داده می شود . [ چه خوب است که توفیق یابیم شب هنگام اگر که دیر به رختخواب میرویم پیش از خواب وضو بگیریم و دو رکعت بخوانیم و سپس بخوابیم . هرچند بیدار شدن پیش از نماز صبح و خواندن نماز شب در وقت فضیلت بهتر است اما حداقل می شود اگر دیروقت می خوابیم و احتمال بیدارشدن برای نماز شب را نمی دهیم ؛ توفیق قیام شبانه را از دست ندهیم . ]

( الا قلیلا )

یعنی اصل یر شب زنده داری است . مستثنی در اینجا ( قلیلا ) می باشد و می دانیم که همواره مستثنی در حکم فرعی است که از قاعده ی کلی جدا می شود . و در اینجا قاعده ی کلی قیام شبانه است و آنچه از ان جدا می شود ( زمان ) اندکی است .

البته باید توجه داشن که افق بیانی این آیه نسبت به افق بیانی آیاتی از قبیل ( ... و جعلنا نومکم ثباتا و جعلنا الیل لباسا ... ) در مقام بالاتری است . { لذاست که خدا خطاب به پیامبر خویش چنین فرموده است . } و ما نیز باید در معرض این افق بیانی قرار گیریم تا اهمیت قیام شبانه را درک کنیم .

همچنین می توان اضافه کرد که لازم نیست ملاک در این قیام شبانه زمان آن باشد بلکه آیه گویی در صدد بیان اهمیت این اصل می باشد . به عبارت دیگر آیه می خواهد بفهماند که قاعده قیام شبانه است و حتی یک ساعت شب زنده داری با کیفیت می تواند حق اهمیت آن را ادا کند . ( مضاف براین که آیه در مقام تحقیر خواب شبانه در برابر نماز شب است . )

پاورقی :

 1. عکرمه : از مفسرین معاصر با ابن عباس

 2. " زمِّلونی " : این فرمایش پیامبر گویا از جهت درد و لرزشی بوده است که به سبب نزول وحی برایشان عارض شده است .

3. کلبی : از مفسرین معاصر با ابن عباس

4. غواش : جمع غاشیه است و به معنای چیزی است که شئ دیگر را در بر می گیرد .

5. ( و من الیل فتهجد به نافله لک عسی ان یبعثک ربک مقاما محمودا ) : و پاسی از شب را از خواب برخیز و قرآن و نماز بخوان این ( یک وظیفه ی اضافی ) برای تو است ؛ باشد که پروردگارت تو را به مقامی درخور ستایش برساند . 


ومن الله توفیق      

 مسئول درس تفسیر قرآن

یاعلی           

   

   

مسئول درس تفسیر قرآن | 12:14 - پنجشنبه بیست و نهم مهر 1389
+
 
منوی اصلی
خانه
پست الکترونیک
آرشیو وبلاگ
عناوین مطالب وبلاگ
 
درباره وبلاگ

 
نویسندگان
جمعی از نویسندگان
مسئول درس تفسیر قرآن
 
سایر امکانات
 


تمامی حقوق محفوظ می باشد!

www.ShiaTheme.com